Doanh nghiệp địa phương, thu nhập và tiêu dùng thực phẩm - Nghiên cứu trường hợp hộ gia đình nông thôn Việt Nam

DOI 10.54404/jts.2026.db4.04

Tóm tắt

Nâng cao mức thu nhập và vốn con người là những vấn đề quan trọng ở vùng nông thôn Việt Nam. Mặc dù nhiều chương trình và chính sách đã được triển khai, một bộ phận không nhỏ nông hộ vẫn có mức thu nhập thấp, làm cản trở việc đầu tư cho vốn con người, cụ thể là chi tiêu để đảm bảo an ninh lương thực và dinh dưỡng. Phát triển doanh nghiệp địa phương được xem là một giải pháp bền vững và toàn diện. Tuy nhiên, nghiên cứu về tác động của doanh nghiệp ở các vùng nông thôn còn hạn chế. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xem xét vai trò của doanh nghiệp địa phương trong việc cải thiện thu nhập và tiêu dùng thực phẩm của nông hộ. Để phân tích thực nghiệm, nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu (OLS) và bộ dữ liệu Khảo sát Tiếp cận Nguồn lực Hộ gia đình Việt Nam (VARHS) năm 2016. Kết quả nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp địa phương giúp nâng cao thu nhập cũng như tiêu dùng thực phẩm, nhất là các thực phẩm thiết yếu. Tuy nhiên, tác động này không đáng kể. Dựa trên các kết quả đạt được, nghiên cứu này đề xuất các hàm ý chính sách để phát triển doanh nghiệp ở vùng nông thôn, từ đó giúp nâng cao phúc lợi của nông hộ trong dài hạn.

Chia sẻ bài viết

Tài liệu tham khảo

1.
Abegaz, M., & Ngoboka, P. (2024). Households’ entry into non-farm entrepreneurship and the market exit of enterprises in rural Ethiopia. International Journal of Social Economics, 51(8), 969-986. https://doi.org/10.1108/IJSE-09-2022-0611.
2.
Dang, D. A., & La, H. A. (2019). Does electricity reliability matter? Evidence from rural Viet Nam. Energy Policy, 131, 399-409. https://doi.org/10.1016/J.ENPOL.2019.04.036.
3.
Duong, P. B., Thanh, P. T., & Ancev, T. (2021). Impacts of off‐farm employment on welfare, food security and poverty: Evidence from rural Vietnam. International Journal of Social Welfare, 30(1), 84-96. https://doi.org/10.1111/ijsw.12424.
4.
Fowler, C. S., & Kleit, R. G. (2014). The Effects of Industrial Clusters on the Poverty Rate. Economic Geography, 90(2), 129-154. https://doi.org/10.1111/ecge.12038.
5.
Giang, L. T., Nguyen, C. V., & Tran, T. Q. (2016). Firm agglomeration and local poverty reduction: evidence from an economy in transition. Asian-Pacific Economic Literature, 30(1), 80-98. https://doi.org/10.1111/apel.12131.
6.
Giang, L. T., Nguyen, C. V., Tran, T. Q., & Thieu, V. (2017). Does Firm Agglomeration Matter to Labor and Education of Local Children? Evidence in Vietnam. Child Indicators Research, 10(4), 1015-1041. https://doi.org/10.1007/S12187-016-9409-8.
7.
Giang, L. T., Nguyen, C. V., Van, H. V., & Vu, T. (2015). Does firm privatisation benefit local households? The case of Vietnam. Post-Communist Economies, 27(4), 547-565. https://doi.org/10.1080/14631377.2015.1055988.
8.
Jacobs, J. (1970). The economy of cities. Vintage.
9.
Li, J., Vatsa, P., & Ma, W. (2023). Small Acts With Big Impacts: Does Garbage Classification Improve Subjective Well-Being in Rural China? Applied Research in Quality of Life, 18(3), 1337-1363. https://doi.org/10.1007/s11482-022-10142-z.
10.
Marshall, A. (1920). Principles of Economics (8th ed.). Macmillan.
11.
Mounmemi, M., & Kouandou, A. (2025). Starting a Non-Farm Enterprise to Escape Energy Poverty: Household Level Evidence from Rural West Africa. The Journal of Development Studies, 1-25. https://doi.org/10.1080/00220388.2025.2590457.
12.
Nguyen, C. V., Phung, T. D., Ta, V. K., & Tran, D. T. (2017). The impact of rural roads and irrigation on household welfare: evidence from Vietnam. International Review of Applied Economics, 31(6), 734-753. https://doi.org/10.1080/02692171.2017.1324408.
13.
Nguyễn Thị Mai, Trần Mai Phương, Nguyễn Lê Như Ý, Huỳnh Hiền Hải (2023). Các yếu tố tác động đến khả năng phục hồi sau thiên tai của hộ gia đình nông thôn Việt Nam. Tạp chí Khoa học Thương mại, 176, 93-105.
14.
Owusu, V., Abdulai, A., & Abdul-Rahman, S. (2011). Non-farm work and food security among farm households in Northern Ghana. Food Policy, 36(2), 108-118. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2010.09.002.
15.
Phan Thị Thu Cúc (2021). Thực trạng chính sách thương mại nông thôn vùng Duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam. Tạp chí Khoa học Thương mại, 134, 10-21.
16.
Porter, M. E. (1990). The Competitive Advantage of Nations (M. E. Porter, Ed.; 1st ed.). The Free Press.
17.
Porter, M. E., & Kramer, M. R. (2019). Creating Shared Value. In Managing Sustainable Business (pp. 323-346). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/978-94-024-1144-7_16
18.
Rahman, A., & Mishra, S. (2020). Does Non-farm Income Affect Food Security? Evidence from India. The Journal of Development Studies, 56(6), 1190-1209. https://doi.org/10.1080/00220388.2019.1640871.
19.
Silva, G. S. da, Amarante, P. A., & Amarante, J. C. A. (2022). Agricultural clusters and poverty in municipalities in the Northeast Region of Brazil: A spatial perspective. Journal of Rural Studies, 92, 189-205. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.03.024.
20.
Steiner, A., & Atterton, J. (2015). Exploring the contribution of rural enterprises to local resilience. Journal of Rural Studies, 40, 30-45. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2015.05.004.
21.
Thanh, P. T., & Duong, P. B. (2017). Health shocks and the mitigating role of microcredit - The case of rural households in Vietnam. Economic Analysis and Policy, 56, 135-147. https://doi.org/10.1016/j.eap.2017.08.006.
22.
Thanh, P. T., & Duong, P. B. (2022). The economic burden of non-communicable diseases on households and their coping mechanisms: Evidence from rural Vietnam. World Development, 151, 105758. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2021.105758.
23.
Thanh, P. T., & Saito, K. (2024a). Poverty reduction and migration in rural Vietnam: Role of local firm clusters. Review of Development Economics, 28(3), 1231–1266. https://doi.org/10.1111/rode.13098.
24.
Thanh, P. T., & Saito, K. (2024b). Welfare Impact of Remittances in Rural Vietnam: An Analysis of Income, Poverty and Food Security Using a Mixed-Methods Approach. Journal of Asian and African Studies. https://doi.org/10.1177/00219096241303940.
25.
Vu, L., & Rammohan, A. (2022). Is There an Informal Employment Penalty in Food Security? Evidence from Rural Vietnam. The European Journal of Development Research, 34(6), 2923-2947. https://doi.org/10.1057/s41287-021-00498-7.
26.
Vũ Thị Kim Anh (2021). Phát triển bền vững các khu công nghiệp Việt Nam: nghiên cứu điển hình tại tỉnh Thái Bình. Tạp chí Khoa học Thương mại, 123, 13-25.
27.
Vy, V. N. T., & Thanh, P. T. (2026). Private sector and rural well-being: roles of local enterprises in reducing poverty and school dropout. Journal of Enterprising Communities: People and Places in the Global Economy, 20(3): 722–744. https://doi.org/10.1108/JEC-03-2025-0091.
28.
World Bank. (2020). Poverty and Shared Prosperity 2020: Reversals of Fortune. World Bank Publications.

Liên quan

Các bài khác trong số này

TẠP CHÍ SỐ ĐẶC BIỆT 4

Xem số phát hành

Các yếu tố ảnh hưởng đến minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi niêm yết tại Việt Nam: góc nhìn từ nhận thức của các bên liên quan

Nguyễn Thị Huyền Trang

Bài viết tổng hợp cơ sở lý thuyết và các công trình trước để nhận diện, xây dựng và kiểm định mô hình các yếu tố tác động đến minh bạch thông tin (MBTT) trên báo cáo tài chính (BCTC) của doanh nghiệp sản xuất (DNSX) thức...

Xem bài

Chuyển đổi số và hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam: vai trò điều tiết của cạnh tranh và sở hữu nước ngoài

Phan Thùy Tâm, Lê Quốc Hội, Phan Thúy Thảo

Nghiên cứu phân tích tác động của chuyển đổi số đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2015-2024 thông qua xây dựng chỉ số chuyển đổi số tổng hợp (DTI) bằng phương pháp PCA. Dữ liệu bảng c...

Xem bài

Tăng cường khả năng đổi mới thanh đạm của doanh nghiệp Việt Nam: Vai trò trung gian của chia sẻ tri thức trong mối quan hệ với văn hóa hợp tác

Lê Ba Phong, Hoàng Đức Chiến, Vũ Thị Kim Anh

Trong bối cảnh năng lực đổi mới đóng vai trò then chốt đối với hiệu quả vận hành và vị thế cạnh tranh của tổ chức, nghiên cứu này xem xét ảnh hưởng của văn hóa hợp tác đối với khả năng đổi mới thanh đạm (ĐMTĐ) tại các do...

Xem bài

Các nhân tố quyết định sự hài lòng trong công việc của nhân viên y tế trong bối cảnh thực hiện ESG: minh chứng từ bệnh viện đa khoa Hà Đông

Hà Văn Sỹ, Nguyễn Thị Phương Thùy

Việc lồng ghép các nguyên tắc Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) vào hoạt động của bệnh viện (BV) công đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, trong đó quản trị nguồn nhân lực (NNL) được xem là một trụ cột qu...

Xem bài

Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định mua bảo hiểm nhân thọ của cá nhân: bằng chứng thực nghiệm từ các cá nhân tại thành phố Hà Nội

Đinh Thị Hòa, Nguyễn Lan Hương, Phạm Thu Vân…

Nghiên cứu xem xét các nhân tố liên quan đến ý định mua bảo hiểm nhân thọ (BHNT) của cá nhân tại Hà Nội. Dữ liệu được thu thập từ 428 phiếu khảo sát hợp lệ trong giai đoạn từ tháng 3 đến giữa tháng 4/2026. Thang đo được...

Xem bài