Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và hành vi công dân tổ chức của nhân viên ngân hàng tại Việt Nam: vai trò trung gian của vốn tâm lý và điều tiết của bản sắc đạo đức

DOI 10.54404/jts.2026.217v.08
Từ khóa: Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp vốn tâm lý bản sắc đạo đức hành vi công dân tổ chức ngân hang Corporate social responsibility Psychological captial Moral identity Organizational citizenship behaviors banking

Tóm tắt

Nghiên cứu này nhằm mục đích đo lường ảnh hưởng của phản ứng của nhân viên đối với các hoạt động trách nhiệm xã hội doanh nghiệp đến vốn tâm lý và hành vi công dân tổ chức, dưới sự điều tiết của bản sắc đạo đức. Dữ liệu từ được thu thập từ 401 nhân viên làm việc tại các doanh nghiệp ngân hàng có thực hiện các hoạt động CSR tại Việt Nam, được xử lý bằng phương pháp phân tích mô hình đo lường và phân tích mô hình cấu trúc qua SmartPLS4. Kết quả cho thấy nhận thức và sự tham gia vào hoạt động CSR có tác động tích cực đến hành vi công dân tổ chức của nhân viên, đồng thời khẳng định bản sắc đạo đức đóng vai trò như một yếu tố khuếch đại phản ứng tâm lý. Các đề xuất và gợi ý chính sách được đưa ra dựa trên các kết quả này.

Chia sẻ bài viết

Facebook X LinkedIn Email

Tài liệu tham khảo

1.
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T.
DOI: doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-t
2.
Al-Ghazali, B., Sohail, M. S., & Jumaan, I. (2021). CSR Perceptions and Career Satisfaction: The Role of Psychological Capital and Moral Identity. Sustainability, 13(12), 6786. https://doi.org/10.3390/su13126786.
DOI: doi.org/10.3390/su13126786
3.
Aquino, K., & Reed II, A. (2002). The self-importance of moral identity. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1423-1440. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.6.1423.
DOI: doi.org/10.1037/0022-3514.83.6.1423
4.
Ashfaq, B., & Hamid, A. (2020). Person-organization fit and organization citizenship behavior: Modeling the work engagement as a mediator. Asia-Pacific Journal of Business Administration, 13(1), 19-39. https://doi.org/10.1108/APJBA-12-2019-0255.
DOI: doi.org/10.1108/apjba-12-2019-0255
5.
Ashforth, B. E., & Mael, F. (1989). Social Identity Theory and the Organization. Academy of Management Review, 14(1), 20-39. https://doi.org/10.5465/amr.1989.4278999.
DOI: doi.org/10.5465/amr.1989.4278999
6.
Avey, J. B., Reichard, R. J., Luthans, F., & Mhatre, K. H. (2011). Meta-analysis of the impact of positive psychological capital on employee attitudes, behaviors, and performance. Human Resource Development Quarterly, 22(2), 127-152. https://doi.org/10.1002/hrdq.20070.
DOI: doi.org/10.1002/hrdq.20070
7.
Bagozzi, R. P., & Yi, Y. (1988). On the evaluation of structural equation models. Journal of the Academy of Marketing Science, JAMS 16, 74-94. https://doi.org/10.1007/BF02723327.
DOI: doi.org/10.1007/bf02723327
8.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
9.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
10.
Basu, E., Pradhan, R. K., & Tewari, H. R. (2017). Impact of organizational citizenship behavior on job performance in Indian healthcare industries: The mediating role of social capital. International Journal of Productivity and Performance Management, 66(6), 780-796. https://doi.org/10.1108/IJPPM-02-2016-0048.
DOI: doi.org/10.1108/ijppm-02-2016-0048
11.
Beehr, T. A., & Newman, J. E. (1978). Job stress, employee health, and organizational effectiveness: a facet analysis, model, and literature review1. Personnel Psychology, 31(4), 665-699. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1978.tb02118.x.
DOI: doi.org/10.1111/j.1744-6570.1978.tb02118.x
12.
Blau, P. M. (2017). Exchange and Power in Social Life (1 a.b). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203792643.
DOI: doi.org/10.4324/9780203792643
13.
Chou, C., Bentler, P. M., & Satorra, A. (1991). Scaled test statistics and robust standard errors for non‐normal data in covariance structure analysis: A Monte Carlo study. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 44(2), 347-357. https://doi.org/10.1111/j.2044-8317.1991.tb00966.x.
DOI: doi.org/10.1111/j.2044-8317.1991.tb00966.x
14.
Dörnyei, Z. (2012). Research methods in applied linguistics: Quantitative, qualitative, and mixed methodologies (Nachdr.). Oxford Univ. Press.
15.
Farooq, O., Payaud, M., Merunka, D., & Valette-Florence, P. (2014). The Impact of Corporate Social Responsibility on Organizational Commitment: Exploring Multiple Mediation Mechanisms. Journal of Business Ethics, 125(4), 563-580. https://doi.org/10.1007/s10551-013-1928-3.
DOI: doi.org/10.1007/s10551-013-1928-3
16.
Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218-226. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218.
DOI: doi.org/10.1037/0003-066x.56.3.218
17.
Glavas, A. (2016). Corporate Social Responsibility and Organizational Psychology: An Integrative Review. Frontiers in Psychology, 7. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00144.
DOI: doi.org/10.3389/fpsyg.2016.00144
18.
Gond, J.-P., Akremi, A. E., Swaen, V., & Babu, N. (2017). The psychological microfoundations of corporate social responsibility: A person-centric systematic review. Journal of Organizational Behavior, 38(2), 225-246. https://doi.org/10.1002/job.2170.
DOI: doi.org/10.1002/job.2170
19.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., Sarstedt, M., Danks, N. P., & Ray, S. (2021). Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) Using R: A Workbook. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7.
DOI: doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7
20.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115-135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8.
DOI: doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
21.
Hobfoll, S. E. (1989). Conservation of resources: A new attempt at conceptualizing stress. American Psychologist, 44(3), 513-524. https://doi.org/10.1037/0003-066X.44.3.513.
DOI: doi.org/10.1037/0003-066x.44.3.513
22.
Hobfoll, S. E. (2001). The Influence of Culture, Community, and the Nested‐Self in the Stress Process: Advancing Conservation of Resources Theory. Applied Psychology, 50(3), 337-421. https://doi.org/10.1111/1464-0597.00062.
DOI: doi.org/10.1111/1464-0597.00062
23.
Kim, H. L., Rhou, Y., Uysal, M., & Kwon, N. (2017). An examination of the links between corporate social responsibility (CSR) and its internal consequences. International Journal of Hospitality Management, 61, 26-34. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2016.10.011.
DOI: doi.org/10.1016/j.ijhm.2016.10.011
24.
Kim, H.-R., Lee, M., Kim, N.-M., & Lee, H.-T. (2010). Corporate Social Responsibility and Employee-Company Identification. Journal of Business Ethics, J Bus Ethics 95, 557-569. https://doi.org/10.1007/s10551-010-0440-2.
DOI: doi.org/10.1007/s10551-010-0440-2
25.
Leal, S., Rego, A., & Cunha, M. (2015). How the employees’ perceptions of corporate social responsibility make them happier and psychologically stronger. OIDA International Journal of Sustainable Development, 9(9), 113-126.
26.
Luthans, F., Avolio, B. J., Avey, J. B., & Norman, S. M. (2007). Positive psychological capital: Measurement and relationship with performance and satisfaction. Personnel Psychology, 60(3), 541-572. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2007.00083.x.
DOI: doi.org/10.1111/j.1744-6570.2007.00083.x
27.
Luthans, F., Avolio, B. J., Avey, J. B., & Norman, S. M. (2008). The mediating role of psychological capital in the supportive organizational climate - Employee performance relationship. Personnel Psychology, 60(3), 219-238. https://doi.org/https://doi.org/10.1002/job.507.
DOI: doi.org/10.1002/job.507
28.
Luthans, F., & Youssef-Morgan, C. M. (2017). Psychological Capital: An Evidence-Based Positive Approach. Annual Review Organizational Psychology and Organizational Behavior, 4, 339-366. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113324.
DOI: doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113324
29.
Mao, Y., He, J., Morrison, A. M., & Coca-Stefaniak, J. A. (2021). Effects of tourism CSR on employee psychological capital in the COVID-19 crisis: From the perspective of conservation of resources theory. Current Issues in Tourism, 24(19), 2716-2734. https://doi.org/10.1080/13683500.2020.1770706.
DOI: doi.org/10.1080/13683500.2020.1770706
30.
Norman, S. M., Avey, J. B., Nimnicht, J. L., & Graber Pigeon, N. (2010). The Interactive Effects of Psychological Capital and Organizational Identity on Employee Organizational Citizenship and Deviance Behaviors. Journal of Leadership & Organizational Studies, 17(4), 380-391. https://doi.org/10.1177/1548051809353764.
DOI: doi.org/10.1177/1548051809353764
31.
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3. ed., [Nachdr.]). McGraw-Hill.
32.
Organ, D. W. (1988). Review of organizational Citizenship Behavior: The Good Soldier Syndrome. Administrative Science Quarterly, 33(2), 331-333. https://doi.org/10.2307/2393071.
DOI: doi.org/10.2307/2393071
33.
Papacharalampous, N., & Papadimitriou, D. (2021). Perceived corporate social responsibility and affective commitment: The mediating role of psychological capital and the impact of employee participation. Human Resource Development Quarterly, 32(3), 251-272. https://doi.org/DOI:%2010.1002/hrdq.21426.
DOI: doi.org/10.1002/hrdq.21426
34.
Perneger, T. V., Courvoisier, D. S., Hudelson, P. M., & Gayet-Ageron, A. (2015). Sample size for pre-tests of questionnaires. Quality of Life Research, 24(1), 147-151. https://doi.org/10.1007/s11136-014-0752-2.
DOI: doi.org/10.1007/s11136-014-0752-2
35.
Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., & Podsakoff, N. P. (2012). Sources of Method Bias in Social Science Research and Recommendations on How to Control It. Annual Review of Psychology, 63(1), 539-569. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-120710-100452.
DOI: doi.org/10.1146/annurev-psych-120710-100452
36.
Rupp, D. E., Shao, R., Thornton, M. A., & Skarlicki, D. P. (2013). Applicants’ and Employees’ Reactions to Corporate Social Responsibility: The Moderating Effects of First-Party Justice Perceptions and Moral Identity. Personnel Psychology, 66(4), 895-933. https://doi.org/10.1111/peps.12030.
DOI: doi.org/10.1111/peps.12030
37.
Safavi, H. P., & Bouzari, M. (2019). The association of psychological capital, career adaptability and career competency among hotel frontline employees. Tourism Management Perspectives, 30, 65-74. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2019.02.001.
DOI: doi.org/10.1016/j.tmp.2019.02.001
38.
Singh, S. K., & Singh, A. P. (2018). Interplay of organizational justice, psychological empowerment, organizational citizenship behavior, and job satisfaction in the context of circular economy. Management Decision, 57(4), 937-952.
39.
Singhapakdi, A., Lee, D.-J., Sirgy, M. J., Roh, H., Senasu, K., & Yu, G. B. (2019). Effects of perceived organizational CSR value and employee moral identity on job satisfaction: A study of business organizations in Thailand. Asian Journal of Business Ethics, 8(1), 53-72.
40.
Smidts, A., Pruyn, A. Th. H., & Riel, C. B. M. V. (2001). The Impact of Employee Communication and Perceived External Prestige On Organizational Identification. Academy of Management Journal, 44(5), 1051-1062. https://doi.org/10.5465/3069448.
DOI: doi.org/10.5465/3069448
41.
Supanti, D., & Butcher, K. (2019). Is corporate social responsibility (CSR) participation the pathway to foster meaningful work and helping behavior for millennials? International Journal of Hospitality Management, 77, 8-18. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2018.06.001.
DOI: doi.org/10.1016/j.ijhm.2018.06.001
42.
Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. Trong W. G. Austin & S. Worchel (B.t.v.), The social psychology of intergroup relations (tr 33-47). Brooks/Cole.
43.
Tracy, J. L., & Robins, R. W. (2007). The psychological structure of pride: A tale of two facets. Journal of Personality and Social Psychology, 92(3), 506-525. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.3.506.
DOI: doi.org/10.1037/0022-3514.92.3.506
44.
Vlachos, P. A., Panagopoulos, N. G., & Rapp, A. A. (2014). Employee judgments of and behaviors toward corporate social responsibility: A multi‐study investigation of direct, cascading, and moderating effects. Journal of Organizational Behavior, 35(7), 990-1017. https://doi.org/10.1002/job.1946.
DOI: doi.org/10.1002/job.1946
45.
Williams, L. J., & Anderson, S. E. (1991). Job satisfaction and organizational commitment as predictors of organizational citizenship and in-role behaviors. Journal of Management, 17(3), 601-617. https://doi.org/DOI:10.1177/014920639101700305.
DOI: doi.org/10.1177/014920639101700305
46.
Yu, Y., & Choi, Y. (2014). Corporate social responsibility and firm performance through the mediating effect of organizational trust in Chinese firms. Chinese Management Studies, 8(4), 577-592. https://doi.org/10.1108/CMS-10-2013-0196.
DOI: doi.org/10.1108/cms-10-2013-0196
47.
Zhao, X., Lynch, J. G., & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and Truths about Mediation Analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206. https://doi.org/10.1086/651257.
DOI: doi.org/10.1086/651257

Liên quan

Các bài khác trong số này

TẠP CHÍ SỐ 217

Xem số phát hành

Hiểu biết tài chính của lao động phổ thông trong các khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh: cấu trúc nhân tố và sự khác biệt theo nhân khẩu học

Lê Thị Phương Dung, Phạm Tiến Anh, Vũ Minh Thuý…

Nghiên cứu được thực hiện trên 305 lao động phổ thông tại các khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh nhằm khám phá các thành phần hiểu biết tài chính của nhóm lao động này. Dựa trên khung tiếp cận của OECD và sử dụng phương pháp...

Xem bài

Tác động của phát triển tài chính, toàn cầu hóa và các cam kết quốc tế về khí hậu đến phát triển năng lượng tái tạo tại Việt Nam

Nguyễn Duy Linh, Nguyễn Lê Nhật Linh

Nghiên cứu đánh giá tác động của phát triển tài chính (FD), toàn cầu hóa (KOF) và cam kết khí hậu (CPS) đến phát triển năng lượng tái tạo (NLTT) tại Việt Nam giai đoạn 1995 - 2022. Dựa trên dữ liệu chuỗi thời gian, nghiê...

Xem bài

Mối quan hệ giữa hợp tác nhân viên - AI, tác nhân gây căng thẳng công nghệ và sự gắn kết trong công việc: Góc nhìn lý thuyết Yêu cầu - Nguồn lực công việc

Phạm Thị Mỹ Dung, Nguyễn Thị Thu Hà, Phạm Ngọc Hà

Bài viết tập trung vào việc tìm hiểu mối quan hệ giữa hợp tác nhân viên - AI và sự gắn kết trong công việc với vai trò trung gian của tác nhân căng thẳng công nghệ, đồng thời xem xét tác động điều tiết của niềm tin vào n...

Xem bài

Thông tin trực tuyến và ý định lựa chọn ngành học đại học: tiếp cận từ mô hình xác suất xử lý thông tin

Hoàng Yến Phương, Hoàng Phương Dung, Phạm Thị Huyền

Trong bối cảnh thông tin trực tuyến ngày càng đa dạng và dễ tiếp cận, học sinh ngày càng có nhiều cơ hội tìm kiếm, đánh giá và so sánh thông tin trước khi lựa chọn ngành học đại học. Vì vậy, việc làm rõ cách học sinh xử...

Xem bài