Ứng dụng lý thuyết nhận thức nghề nghiệp xã hội nghiên cứu ý định chọn nghề nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn của sinh viên kỹ thuật tại Việt Nam

DOI 10.54404/jts.2026.219v.04

Tóm tắt

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn nhằm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, việc thu hút và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung vào nhu cầu nhân lực và khoảng cách kỹ năng, trong khi cơ chế hình thành ý định lựa chọn nghề nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn của sinh viên kỹ thuật vẫn chưa được làm rõ. Dựa trên Lý thuyết Nhận thức Nghề nghiệp Xã hội (SCCT), nghiên cứu này phân tích tác động của niềm tin vào năng lực bản thân (SEF) đến ý định lựa chọn nghề nghiệp trong ngành bán dẫn, đồng thời làm rõ vai trò của nhận thức về đặc điểm công việc (JOB) và sự phù hợp giữa cá nhân và công việc (PJF). Dữ liệu được thu thập từ 448 sinh viên năm cuối thuộc các ngành kỹ thuật tại Việt Nam và được phân tích bằng phương pháp PLS-SEM. Kết quả cho thấy SEF có ảnh hưởng tích cực đến JOB (β = 0,574), PJF (β = 0,362) và ý định lựa chọn nghề nghiệp (β = 0,464). Đồng thời, JOB tác động tích cực đến PJF (β = 0,362), trong khi PJF ảnh hưởng đáng kể đến ý định lựa chọn nghề nghiệp (β = 0,244). Nghiên cứu cho thấy nhận thức về đặc điểm công việc và sự phù hợp giữa cá nhân và công việc là các cơ chế nhận thức quan trọng giúp chuyển hóa niềm tin vào năng lực bản thân thành ý định lựa chọn nghề nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn. Nghiên cứu đã mở rộng ứng dụng SCCT trong bối cảnh ngành công nghệ cao thông qua việc làm rõ vai trò của JOB và PJF đối với ý định lựa chọn nghề nghiệp của sinh viên kỹ thuật tại Việt Nam.

Chia sẻ bài viết

Tài liệu tham khảo

1.
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Advances in Behaviour Research and Therapy, Perceived Self-Efficacy: Analyses of Bandura’s Theory of Behavioural Change, 1(4), 139-161. https://doi.org/10.1016/0146-6402(78)90002-4.
2.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory (pp. xiii, 617). Prentice-Hall, Inc.
3.
F. Hair Jr, J., Sarstedt, M., Hopkins, L., & G. Kuppelwieser, V. (2014). Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM): An emerging tool in business research. European Business Review, 26(2), 106-121. https://doi.org/10.1108/EBR-10-2013-0128.
4.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error: Algebra and Statistics. Journal of Marketing Research, 18(3), 382-388. https://doi.org/10.2307/3150980.
5.
Hackman, J. R., & Oldham, G. R. (1975). Development of the Job Diagnostic Survey. Journal of Applied Psychology, 60(2), 159-170. https://doi.org/10.1037/h0076546.
6.
Henseler, J., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115-135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8.
7.
Jackson, D. (2016). Re-conceptualising graduate employability: The importance of pre-professional identity. Higher Education Research & Development, 35(5), 925-939. https://doi.org/10.1080/07294360.2016.1139551.
8.
Kristof-Brown, A. L., Zimmerman, R. D., & Johnson, E. C. (2005). Consequences of individual’s fit at work: A meta-analysis of person-job, person-organization, person-group, and person-supervisor fit. Personnel Psychology, 58(2), 281-342. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2005.00672.x.
9.
Kristof-Brown, A., Schneider, B., & Su, R. (2023). Person-organization fit theory and research: Conundrums, conclusions, and calls to action. Personnel Psychology, 76(2), 375-412. https://doi.org/10.1111/peps.12581.
10.
Lent, R. W., & Brown, S. D. (2020). Career decision making, fast and slow: Toward an integrative model of intervention for sustainable career choice. Journal of Vocational Behavior, 120, 103448. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2020.103448.
11.
Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a Unifying Social Cognitive Theory of Career and Academic Interest, Choice, and Performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79-122. https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027.
12.
Mamaril, N. A., Usher, E. L., Li, C. R., Economy, D. R., & Kennedy, M. S. (2016). Measuring Undergraduate Students’ Engineering Self‐Efficacy: A Validation Study. Journal of Engineering Education, 105(2), 366-395. https://doi.org/10.1002/jee.20121.
13.
Morgeson, F. P., & Humphrey, S. E. (2006). The Work Design Questionnaire (WDQ): Developing and validating a comprehensive measure for assessing job design and the nature of work. Journal of Applied Psychology, 91(6), 1321-1339. https://doi.org/10.1037/0021-9010.91.6.1321.
14.
Neuenschwander, M. P., & Hofmann, J. (2022). Career Decision, Work Adjustment, and Person-Job Fit of Adolescents: Moderating Effects of Parental Support. Journal of Career Development, 49(1), 76-89. https://doi.org/10.1177/0894845321995960.
15.
Nguyễn, T. L., & Phạm, A. P. (2026). Tác động của căng thẳng công nghệ đến hành vi nghỉ việc thầm lặng của nhân lực ngành nhân sự và vai trò của kiệt sức công việc. Tạp chí Khoa học Thương mại, 64. https://doi.org/10.54404/JTS.2026.213V.05.
16.
OECD. (2025). Mapping the semiconductor value chain: Working towards identifying dependencies and vulnerabilities (182nd ed., OECD Science, Technology and Industry Policy Papers) [OECD Science, Technology and Industry Policy Papers]. https://doi.org/10.1787/4154cdbf-en.
17.
Parker, S. K., Wall, T. D., & Cordery, J. L. (2001). Future work design research and practice: Towards an elaborated model of work design. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 74(4), 413-440. https://doi.org/10.1348/096317901167460.
18.
Saifuddin, S. M. (2015). Modeling Intention to Pursue a High Tech Career Using Social Cognitive Career Theory [Carleton University]. https://doi.org/10.22215/etd/2015-10939.
19.
Semiconductor Industry Association. (2023). STATE OF THE U.S. SEMICONDUCTOR INDUSTRY. Semiconductor Industry Association.
20.
Spurk, D., & Straub, C. (2020). Flexible employment relationships and careers in times of the COVID-19 pandemic. Journal of Vocational Behavior, 119, 103435. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2020.103435.
21.
Tomlinson, M. (2017). Forms of graduate capital and their relationship to graduate employability. Education + Training, 59(4), 338-352. https://doi.org/10.1108/ET-05-2016-0090.

Liên quan

Các bài khác trong số này

TẠP CHÍ SỐ 219

Xem số phát hành

Hệ sinh thái khởi nghiệp và phát triển khởi nghiệp sáng tạo của thanh niên: Vai trò của định hướng khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi số

Hà Việt Nhật Đảng ủy phường Tiên Du, Thành phố Bắc Ninh, Ngô Thắng Lợi

Nghiên cứu phân tích quan hệ giữa điều kiện hệ sinh thái khởi nghiệp được nhận thức và phát triển khởi nghiệp sáng tạo (PTKNST) của thanh niên tại Việt Nam. Khác với các công trình tập trung vào ý định khởi nghiệp hoặc k...

Xem bài

Nghiên cứu văn hóa tổ chức và sự gắn kết của nhân viên trong bối cảnh bệnh viện: phân tích trắc lượng thư mục

Thái Lương Thụ, Nguyễn Thu Hà, Lê Thị Tú Anh

Văn hóa tổ chức và sự gắn kết của nhân viên là hai yếu tố quan trọng góp phần tạo nên chất lượng dịch vụ vượt trội và sự hài lòng của khách hàng tại các bệnh viện. Nhằm khám phá tổng quan mối liên hệ giữa văn hóa tổ chức...

Xem bài

Vai trò của người có ảnh hưởng xanh trong thương mại phát trực tiếp đối với ý định mua hàng xanh: tiếp cận lý thuyết khả năng thuyết phục ELM

Trương Thị Hoàng Oanh, Trần Dương Sơn, Lê Thị Tình…

Nghiên cứu này khám phá cơ chế tác động của người ảnh hưởng xanh (NAHX) trong thương mại phát trực tiếp (livestream) đến ý định mua hàng xanh (PI) của người tiêu dùng. Dựa trên lý thuyết khả năng thuyết phục (ELM), sự th...

Xem bài

Tác động của đầu tư công, lạm phát và đô thị hóa đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam: Bằng chứng thực nghiệm giai đoạn 1995-2024

Lê Nguyễn Diệu Anh

Bài viết phân tích tác động của đầu tư công, đô thị hóa và lạm phát đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Kết quả phân tích hồi quy số liệu thống kê trong gia...

Xem bài

Phát triển điện gió tại Việt Nam: Tiềm năng tài nguyên và những thách thức về thể chế, chính sách

Nguyễn Thị Ánh Tuyết, Lưu Quốc Đạt, Trần Quỳnh Anh

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn, năng lượng điện gió ngày càng được xem là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống năng lượng...

Xem bài